AANKOMEND PROTEST BIJ DIERPROEFLAB ORGANON

Farmabedrijf Organon in Oss is één van de grootste dierproefcentra in Nederland. Organon beschikt zelfs nog over een 2e locatie in Schaijk. Organon gebruikt jaarlijks tienduizenden dieren in experimenten waaronder honden en apen. De openheid in de dierproefindustrie, zoals bij Organon, is ver te zoeken. Het onderstaande artikel uit 2003 geeft maar weer aan wat de instelling is van de dierproefindustrie.

Aanstaande vrijdag 9 mei zal de Anti Dierproeven Coalitie vanaf half vier protesteren bij de poorten van Organon in Oss aan de Molenstraat 110.

Het bewaarde geheim van Organon
Door Ron Lodewijks.

Zaterdag 15 februari 2003 - Er bleef veel onopgemerkt rond de ongeoorloofde uitbreiding van Organons geheime laboratorium voor dierproeven in Schaijk. Als de Vrom-inspectie erachter komt, is de nieuwbouw al in gebruik. Dat had niet gehoeven. Een reconstructie.

Je moet er echt bekend zijn om te weten waar het is: het 'toxicologisch centrum' van Organon, ver-scholen in de bossen ten zuiden van Schaijk (Nistelrooise Baan 3). Een beschutte omgeving waar de Osse geneesmiddelenfabrikant in 1964 met zijn laboratorium voor omstreden dierproeven neerstrijkt. Op tien hectare bosgrond, die het voor negentig cent (veertig eurocent) de vierkante meter kocht van de toenmalige gemeente Schaijk (nu onderdeel van de gemeente Landerd).

Onder strenge veiligheidsmaatregelen worden hier in het diepste geheim nieuwe medicijnen uitgetest op dieren, om vast te stellen of ze veilig zijn voor de mens. Pottenkijkers worden met succes geweerd. Ook activisten tegen dierproeven hebben geen idee wat zich achter de Schaijkse façade afspeelt. De dierenexperimenten-commissie van Organon beoordeelt in strikte beslotenheid en anonimiteit of proeven ethisch door de beugel kunnen. Het bedrijfsgeheim is heilig. Sinds kort mag in het laboratorium ook de maatschappelijk omstreden gen-technologie, het veranderen van erfelijk materiaal, worden uitgetest.

Het terrein is hermetisch afgesloten van de buitenwereld door een dubbel hekwerk met daarop bewakingscamera's. Tussen de twee hekken loopt een asfaltstrook waar wordt gepatrouilleerd. Dit is onmiskenbaar de kraamkamer van de uitdijende medicijnenpoot, dat nauwe banden heeft met het koninklijk huis. Koningin Juliana, prins Bernhard en prins Claus brachten al eens een bezoek aan de vestiging in Oss. Kroonprins Willem-Alexander, voormalig Akzo-stagiair, opende hier in mei vorig jaar het nieuwe hoofdkantoor van Organon.

Bouwvergunning

Ook in Schaijk heeft het bedrijf niet stilgezeten, zo ontdekken de inspecteurs van het ministerie van Vrom vorig jaar op één van hun verkenningstochten door het Brabantse land. Hier blijkt fors te zijn bijgebouwd, ten koste van twee hectare bos. Hoe is dit mogelijk? De provincie heeft immers een streep gehaald door de uitbreidingsmogelijkheden die het nieuwe bestemmingsplan buitengebied van de gemeente Landerd aan Or-ganon biedt. De inspectie stelt een onderzoek in en diept uit de gemeentelijke archieven van Landerd een bouwvergunning op.

Die is verleend op 23 maart 2000, anderhalve maand vóór het provinciale besluit over het bestemmingsplan. "Daardoor konden burgemeester en wethouders dat doen zonder toestemming van Gedeputeerde Staten", beweert de advocaat van Organon twee jaar later voor de Raad van State. In werkelijkheid komt deze kwestie niet eens in het Landerdse college aan de orde. Afdelingshoofd J. Huijs van Grondgebied is zijn mandaat te buiten gegaan door Organon namens het bestuur groen licht voor de bouw te geven. Door hiermee ook de provincie te omzeilen, bewijst Huijs de fabrikant een grote dienst.

In de waagschaal

Met de twee nieuwe laboratoria en een gebouw voor opslag van gevaarlijke stoffen die in Schaijk verrijzen, verdubbelt Organon zijn toxicologisch centrum waar ook de onderzoeksafdeling uit Oss kan worden ondergebracht.

Dit had nog veel meer kunnen zijn als het concern gebruik zou hebben gemaakt van zijn riante bouwmogelijkheid die het Schaijkse 'Uitbreidingsplan in hoofdzaken' uit 1964 bood. Door gemeentelijke nalatigheid had Organon gedurende 35 jaar zes hectare bos in beton en asfalt kunnen veranderen, zonder dat daar iets tegen te doen viel. Die optie komt echter in 1999 te vervallen, als Organon in het nieuwe bestemmingsplan buitengebied van Landerd nog maar 2,2 hectare aan bouwruimte toegewezen krijgt.

De provincie haalt hier niettemin een streep door omdat dit nog altijd ver uitstijgt boven de uitbreiding die het streekplan aan industriële bedrijven in het buitengebied toestaat.

Fax Kooijmans

Vlak voor de beslissende vergadering van Gedeputeerde Staten (GS) hierover, poogt Landerds burgemeester T. Kooijmans op 9 mei 2000 nog per fax om toenmalig gedeputeerde P. van Geel van dit besluit te weerhouden. "Ik heb daar geen antwoord op gehad en er ook niet meer om gevraagd", zegt Kooijmans. De burgemeester 'weet niet' waarom hij in zijn fax aan Van Geel zweeg over de bouwvergunning die de gemeente al aan Organon had verleend. Ook in brieven van gemeente en concern richting provincie en Raad van State, blijft dit belangwekkende feit opvallend onvermeld.

Weliswaar weet men in het provinciehuis al op 29 februari 2000 dat Organon in Schaijk bos wilde kappen voor nieuwbouw. Maar deze Boswetmelding verdwijnt, zoals gebruikelijk, voor kennisgeving in de bureaula. De provinciale planoloog die met deze informatie achter de waarheid had kunnen komen, verneemt die pas twee jaar later van de Vrom-inspectie, wanneer de bouw al voltooid is.

De inspectie concludeert dat ten gunste van Organon de regels met voeten zijn getreden. Landerd had de aanvraag voor nieuwbouw moeten aanhouden tot de provincie over het plan buitengebied zou hebben beslist of hiervoor in Den Bosch om toestemming moeten vragen. Aangezien in Schaijk beschermd bosgebied wordt geofferd, was dat een heel moeilijk verhaal geworden.

Veiligheidseisen

De rijksinspectie stelt ook vast dat Landerd de nieuwbouw van de laboratoria al had goedgekeurd zonder hiervoor eerst met een milieuvergunning af te komen, zoals wettelijk is verplicht. Met een ontwerp voor dit ingewikkelde document, komt Organon - pas drie maanden later - zèlf op de proppen, nadat de gemeente er niet uit is gekomen. Omdat het concern in navolging van zijn Boxmeerse diergeneesmiddelenbedrijf Intervet, in Schaijk gaat experimenteren met genetisch materiaal van muizen, schakelt de gemeente alsnog een deskundige van de regionale milieudienst in. Die begint extra scherpe veiligheidseisen aan de opslag van gevaarlijk afval te stellen en dreigt daarmee de planning van Organon te doorkruisen.

Prompt krijgt wethouder A. de Kleijn twee weken later bezoek van een geïrriteerde projectleider P. Geurts van Kessel die hem onder druk zet. Vooruitlopend op de milieuvergunning, wenst Organon op 3 september alvast met het grondwerk te beginnen. Al een dag later volgt vanuit het gemeentehuis een instemmend faxje.

Brief inspectie

Volgens de Vrom-inspectie weet het wereldconcern met al zijn deskundigheid donders goed dat het hiermee de regels overtreedt en zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid verzaakt. "Ik acht het onaanvaardbaar dat u gebruik maakt van een vergunning waarvan u wist of in ieder geval kon weten dat deze op onrechtmatige wijze is verstrekt", aldus regionaal inspecteur J. van Scherpenzeel in een hoogst opmerkelijke brief aan de Organon-directie. Tevens dreigt Van Scherpenzeel naar zijn bevoegdheid te zullen grijpen om de bouwvergunning achteraf te laten vernietigen en daarmee aan te sturen op sloop van nieuwe gebouwen. Op dezelfde manier als met twee villa's in Valkenswaard is gebeurd. Organon reageert niet.

Het concern zet in op verdere expansie in Schaijk. Op korte termijn wil het hier nog 6000 vierkante meter bijbouwen. "Anders ziet Organon zich genoodzaakt uit te wijken naar een andere locatie in Frankrijk", vecht zijn advocaat de provinciale ingreep in het bestemmingsplan aan. En met succes, want de Raad van State concludeert eind vorig jaar dat de provincie onzorgvuldig is geweest. Zij heeft geen rekening gehouden met de bouwvergunning die Landerd aan Organon had verleend.

'Rechtmatig'

Het rechtscollege vernietigt het GS-besluit over het laboratoriumcomplex. Voor burgemeester Kooijmans het overtuigende bewijs dat de bouwvergunning voor Organon 'absoluut rechtmatig is verleend'. Hij zegt niet te hebben geweten dat de schade aan de natuur op grond van het streekplan behoort te worden gecompenseerd en dat de gemeente dit op voorhand had moeten regelen. "Compensatie was voor ons geen bekend fenomeen."

Vast staat dat de deskundigen die de Raad van State over deze kwestie adviseren er eerder dan de Vrom-inspectie achter komen dat Organon inmiddels heeft uitgebreid met een bouwvergunning die in strijd is met streekplan. Zij onderzoeken evenwel niet hoe dat nu mogelijk was. Een van de onderzoekers constateert eind 2001/begin 2002 tijdens een terreinbezoek dat de nieuwe gebouwen nog leeg staan.

Dat is hét cruciale moment waarop de inspectie Organon nog had kunnen aanpakken, maar de Raadsadviseurs laten niets van zich horen. Als de inspecteurs eind maart/begin april ter plekke verschijnen, zijn de laboratoria al in gebruik en wordt een sloopprocedure nóg hachelijker dan zij toch al zou zijn geweest tegen het machtige Organon.

Hachelijk

Ook de inspectie zelf had al in november 2000, toen de spa nog maar net de grond in was, kunnen weten wat er bij Organon in Schaijk op stapel stond. En wel aan de hand van de milieuvergunning voor het laboratoriumcomplex die de gemeente haar toen ter controle toezond. Maar de inspectie kijkt al lang niet meer naar dergelijke vergunningen, die automatisch in de papierversnipperaar verdwijnen. En zo wordt nóg een kans gemist om Organon tijdig een halt toe te roepen.

De provincie beschouwt de nieuwbouw in Schaijk inmiddels als een gevestigd bouwrecht waaraan niet meer valt te tornen. Organon heeft zich bereid verklaard in overleg met gemeente en provincie de schade aan bos en natuur alsnog te compenseren. Dat gebeurt door bebossing van een weiland tussen het laboratoriumcomplex en de zandwinput van Hofmans. Daarmee is ook voor de Vrom-inspectie de kous af. Binnen de hekken van het complex resteert door boskap en sloop van gebouwen nog zo veel open ruimte dat Organon daarmee tot in lengte van jaren vooruit kan.