Is dat rook, of ruik ik een rat?

De duistere praktijken van Philip Morris

Oud-medewerker wetenschapper Victor DeNoble strijdt al ruim 25 jaar tegen sigarettenfabrikant en legt dubieuze praktijken bedrijf bloot.

Dierproeven in de tabaksindustrie. Velen hebben geen idee dat hun sigaret mogelijk het eindresultaat is van dierproeven. Toch gebruikt Philip Morris al jarenlang vooral ratten en muizen in geheime laboratoria in Richmond (Virginia, VS), Keulen, Lausanne en Leuven in België. Die diertjes worden gedwongen om urenlang via een slang sigarettenrook te inhaleren. In 2007 werden in België maar liefst 3697 ratten en muizen gebruikt. De Belgische minister van Volksgezondheid, Laurette Onkelinx, bestudeert nu het nut van dergelijke proeven. Dat gebeurt mede onder druk van dierenrechtenorganisaties als de Anti Dierproeven Coalitie – die met regelmaat voor de poorten van het Philip Morris proefdierlaboratorium krachtig protest laat horen – en de Belgische dierenwelzijnsorganisatie Gaia.

Philip Morris is ’s werelds grootste tabaksfabrikant. Twee van de meest bekende merken – naast Philip Morris - zijn Marlboro en Chesterfield. Het bedrijf heeft haar oorsprong rond 1860 in Londen. In 1902 werd al een kantoor in New York betrokken. Philip Morris Nederland ontstond in 1969 toen het bedrijf de Nederlandse sigaretten- en sigarenfirma Mignot & De Block overnam. De grootste fabriek van het Philip Morris concern buiten de VS staat sinds 1980 in Bergen op Zoom. Begin 2003 veranderde Philip Morris haar naam in Altria Group, Inc.

Het gebruik van proefdieren kwam eigenlijk pas voor het eerst aan het licht toen halverwege de jaren 1980 een ontslagen medewerker als klokkenluider naar buiten trad met zijn verhaal. Het is een ongelooflijk verhaal, maar gebaseerd op feiten en ooggetuigen verslagen.

Victor DeNoble was als onderzoeker werkzaam binnen Philip Morris van 1980 tot 1984. Hij was aangesteld en had een geheim contract ondertekend om een niet-dodelijke sigaret te ontwikkelen. Hij slaagde hierin. Maar, nadat hij steeds meer negatieve effecten ontdekte van nicotine op de hersenen, werd hij onmiddellijk ontslagen en dat leidde tot vele rechtszaken en openbare hoorzittingen. Philip Morris had immers sinds 1982 belangrijke informatie achtergehouden, informatie die duizenden levens had kunnen sparen.

Tijdens zijn werkzaamheden in een geheim laboratorium in de staat Virginia moest hij een vervangend middel voor nicotine vinden. Dat het een geheim laboratorium was bleek uit het feit dat vaak de proefdieren ’s nachts naar binnen werden gesmokkeld. Alle ramen van het laboratorium waren zwart geschilderd en alle deuren hadden speciale sloten. Het vervangende middel zou net zou verslavend moeten werken als nicotine, met als doel rokers aan het roken te blijven houden. DeNoble voerde in het laboratorium allerlei proeven uit op ratten. Hij ontwikkelde een soort schakelaar waar een rat op moest stappen om vervolgens geïnjecteerd te worden met een hoeveelheid nicotine dat eenzelfde effect zou hebben als nicotine geïnhaleerd door een mens. In twaalf uur tijd kregen de ratten zeker negentig keer nicotine in hun longen gepompt. Negentig keer stapten de ratten op de schakelaar en kregen de stof in hun longen. Voor DeNoble het bewijs dat nicotine zeer verslavend is. Als een mens nicotine inhaleert dan duurt het zeven seconden om via de longen en het hart naar de hersenen te komen. Volgens klokkenluider DeNoble duurde het dertig dagen voordat de ratten echt verslaafd waren. Zijn ratten werden blootgesteld aan een hoeveelheid nicotine per dag dat gelijk stond aan 90 sigaretten per dag. Hij diende de ratten ook een combinatie van nicotine en acetaldehyde toe. Acetaldehyde is een product dat vrijkomt als een sigaret brandt. Philip Morris wilde echter niet dat DeNoble hersenonderzoek deed op ratten. Het bedrijf wilde dat hij alleen deed waarvoor hij was aangenomen en dat was een vervangende stof voor nicotine te ontwikkelen. DeNoble bleef echter gewoon voortgaan met zijn ratonderzoeken en ontdekte dat na twee weken de hersenen van een rat gewend raakten aan de toegediende nicotine.

Volgens de onderzoeker bestaat nicotine uit meer dan 300 chemicaliën, maar wanneer een sigaret wordt aangestoken ontstaan er spontaan 4700 chemicaliën. ‘Nicotine is een drug dat de wijze waarop hersenen functioneren verandert’, aldus DeNoble.

Behalve ratten gebruikte de onderzoeker ook een aap, Sarah. Dit dier werd al jarenlang door Philip Morris misbruikt in allerlei onderzoeken. Toen Sarah overleed, verwijderde DeNoble de hersenen van het dier om te onderzoeken. Hij ontdekte dat hersencellen waren veranderd, maar hij vond geen nicotine.

DeNoble had ondertussen wel de wetenschap en het bewijs, dat nicotine zeer schadelijk is voor de hersenen van ratten en apen. Natuurlijk wilde hij onderzoeken of nicotine hetzelfde effect zou hebben op de hersenen van een mens. De onderzoeker vond een 63-jarige man bereid om na zijn dood hersenonderzoek te mogen verrichten. De man was op dat moment stervende aan kanker en hij had al twee jaren geen sigaret aangeraakt. Na onderzoek bleek dat ook in deze hersenen cellen waren veranderd. ‘Als je stopt met roken kan het zeker vijf tot tien jaren duren, voordat de hersenen weer normaal zijn geworden.’, aldus DeNoble.

In 1982 ontdekte DeNoble een nieuwe drug (2’methylnicotine) dat dezelfde verslavende werking had als nicotine, maar dat geen hartziekten zou kunnen veroorzaken. Ook ontwikkelde de man filters die tot 80% nicotine kon verminderen. Ondanks al deze resultaten maakte Philip Morris op 5 april 1984 bekend, dat het niet was gelukt om een veilige, niet-dodelijke, sigaret te ontwikkelen. Al gedurende meer dan 30 jaar verkeerde het bedrijf in een fase van ontkenning: nicotine is niet schadelijk voor de volksgezondheid. En dat terwijl het bedrijf wel degelijk wist dat nicotine zeer schadelijk is. Wanneer de schadelijke werking van nicotine bekend zou worden, dan zou het bedrijf een grote afzetmarkt en dus miljoenen dollars verliezen.

Een door DeNoble geschreven artikel over nicotine voor publicatie in het blad ‘Psychopharmacology’ mocht van Philip Morris niet worden gepubliceerd. Het bedrijf wilde koste wat het kost voorkomen dat bekend zou worden hoe verslavend nicotine is.

In het Duitse laboratorium van Philip Morris, het Institut für Industrielle und Biologische Forschung GmbH (INBIFO), werden in dezelfde periode ratten gebruikt in een onderzoek naar de schadelijke effecten van meeroken op de volksgezondheid. De dieren werden blootgesteld aan ‘sidestream’ passief roken. Veel ratten bleken neuskanker te krijgen. De bevindingen werden niet publiek gemaakt door Philip Morris. Ook hier wilde het bedrijf niet beschuldigd gaan worden voor dood door schuld…

DeNoble werd in april 1984 ontslagen. Zijn laboratorium werd helemaal leeg gehaald door Philip Morris. Alle dieren, machines en documenten en dergelijke waren verdwenen. Naar verluid werden alle proefdieren gedood. Alle werkzaamheden die in het laboratorium hadden plaatsgevonden, werden verplaatst naar het laboratorium in Zwitserland. De onderzoeker werd door het bedrijf met klem gewezen op een geheime clausule in diens contract waarin stond dat hij op geen enkele wijze na het bedrijf te hebben verlaten tegen Philip Morris zou mogen getuigen in procedures en ook dat hij geen enkele informatie over zijn werkzaamheden binnen het bedrijf publiek mocht maken.

Op de dag van zijn ontslag maakte Philip Morris, aldus DeNoble, echter twee grote fouten. De eerste was dat DeNoble de eerste medewerker ooit was die door het bedrijf werd ontslagen en de tweede fout was dat tegen de overige 350 medewerkers werd verteld dat zij geen vragen mochten stellen over het ontslag van DeNoble en dat hij en zijn naaste collega Paul Meles nooit voor Philip Morris hadden gewerkt. Nadat beide mannen waren ontslagen en het gebouw verlieten, konden zij nog enkele bewijsmaterialen en een paar hersenen meenemen. Dat waren de hersenen van de aap Sarah en van de overleden kankerpatiënt.

Beide hersenen neemt DeNoble nu mee naar zijn vele nationale en internationale lezingen en dergelijke. Na zovele jaren strijdt hij nog steeds tegen Philip Morris en de tabaksindustrie in het algemeen. Een van de meest opvallende uitspraken in zijn lezingen is: ‘De tabaksindustrie vertelde dat mensen roken, omdat acteurs en actrices in films roken, omdat mensen roken in advertenties. Mensen roken omdat zij gewicht willen verliezen. Maar mijn ratten zijn nog nooit naar de film geweest. Ratten lezen geen magazines. Ik heb nooit een rat gevonden die tracht aan de lijn te doen en ik kan garanderen dat ik nog nooit een rat heb gezien die een sexy act opvoert voor de rat die naast hem woont.’

Na zijn ontslag werd hij notabene gevolgd door privé-detectives die door Philip Morris waren ingehuurd. Toen DeNoble dit ontdekte, nam hij in 1984 een advocaat in de arm en droeg alle Philip Morris documenten over aan hem. De macht van Philip Morris bleek echter ver te gaan. Op een moment vernam DeNoble dat de documenten zouden zijn gestolen uit het kantoor van de advocaat. Maar, de advocaat – die DeNoble gewoon in de Gouden Gids had gevonden – was werkzaam als externe adviseur voor de tabaksindustrie. De advocaat had natuurlijk alle documenten overhandigd aan Philip Morris.

Tien jaar later ontdekte de ontslagen onderzoeker dat zijn echtgenote, die ook wetenschapper is, een deel van de bewijsmaterialen met enkele stukjes van laboratoriumratten veilig had gesteld. DeNoble zond vervolgens alle documenten en ander bewijsmateriaal aan de FBI. Enkele dagen later nam de FBI al contact met hem op, waarop DeNoble zijn hele verhaal kon vertellen voor een federale rechter. Die vernietigde de geheime clausule in het arbeidscontract van DeNoble met Philip Morris en dat maakte de weg vrij voor DeNoble om ‘vrij’ te kunnen spreken.

Er volgden vele openbare hoorzittingen, ook in het Amerikaanse Congres. Nog steeds wordt hij in de gaten gehouden door Philip Morris.

Op 14 april 1994 stonden zeven vertegenwoordigers van zeven verschillende tabaksfabrikanten voor een rechter en verklaarde onder ede dat nicotine niet verslavend is. Slechts veertien dagen later stond Victor DeNoble voor dezelfde rechter met bewijsmateriaal om het tegendeel aan te tonen en om te verklaren dat de tabaksfabrikanten weten dat nicotine een verslavende werking heeft.

Sindsdien zijn tabaksfabrikanten veroordeeld tot boetes oplopend tot $785 miljard wegens het verspreiden van leugens, ook tegenover de Amerikaanse regering.

Nog steeds worden voor de invloedrijke tabaksindustrie allerlei proeven op dieren uitgevoerd. Niet alleen ratten en apen worden ernstig misbruikt, maar ook honden (beagles). Op uiteenlopende manieren krijgen de dieren nicotine toegediend. De dieren kunnen geen kant op en roken zichzelf onder dwang dood. Zelfs zwangere apen worden misbruikt. Foetussen worden blootgesteld aan nicotine. Dat gebeurt in het Oregon Regional Primate Research Center (ORPRC), Beaverton.

Nog steeds zoekt de tabaksindustrie nieuwe markten, om hun levensbedreigende producten te kunnen afzetten. Bedrijven als Philip Morris proberen de Afrikaanse markt te veroveren. Die markt bestaat voor Philip Morris vooral uit kinderen. De Nigeriaanse overheid heeft in januari van dit jaar een claim van 44 miljard ingediend tegen drie grote tabaksfabrikanten, waaronder Philip Morris. Volgens Nigeria zoekt onder andere Philip Morris, sinds het wegvallen van haar afzetgebieden in vooral Europa, nieuwe rokers onder jongeren in ontwikkelingslanden. De tabaksindustrie ontkent – natuurlijk – dat ze jacht maakt op nieuwe, jonge, rokers…..de zoveelste leugen!

Op de internetsite van het bedrijf durft het bedrijf zelfs te beweren ‘Kinderen die roken raken mogelijk verslaafd. Er is veel kans dat zij blijven roken wanneer ze opgroeien, waardoor ze longkanker en andere ernstige aandoeningen kunnen oplopen op oudere leeftijd. Niemand wil dat kinderen roken. De vraag is hoe wij kunnen voorkomen dat zij roken.’ Opmerkelijk is echter dat het bedrijf kinderen vanaf 14 jaar gebruikt om sigaretten te testen! Desondanks durft Philip Morris te stellen: ‘Wij ondersteunen al jarenlang op velerlei manieren inspanningen ter voorkoming van jeugdroken en wij zullen dit ook blijven doen.’

Wanneer wordt de leugen gestopt….